فرماندار شهرستان جغتای
محمد علی آبادی

    .
۱۳۸۸/۰۵/۱۲

معرفی شهرستان

معرفی شهرستان جغتای
 موقعیت
 شهرستان جغتای در موقعیت جغرافیایی شمال شرق کشور و غرب استان خراسان رضوی و شمال غرب شهرستان سبزوار بین 56:36درجه تا 57:16 درجه طول جغرافیایی و 26:25درجه تا 36:53درجه عرض جغرافیایی و مساحت آن 1685 کیلومتر مربع می باشد که از شمال به شهرستان های اسفراین وجاجرم ، از شرق به بخش جوین شهرستان سبزوار، از جنوب به بخش داورزن شهرستان سبزوار و از غرب به شهرستان جاجرم و استان سمنان متصل است. مجموعه جغرافیایی جغتای توسط رشته ارتفاعاتی معروف به هرده جوین در شمال و ارتفاعات جغتای در جنوب محدود گردیده، رودخانه شور جوین در خط القعر آن از شرق به غرب جریان یافته و پست ترین اراضی منطقه را در برگرفته است.بلندترین ارتفاع در رشته شمالی قله جوین با ارتفاع 1353 متر در رشته جنوبی قله معروف به کوه گر با بلندی 2924متر است. پست ترین نقطه  شهرستان نیز در غرب روستای شفیع آباد به ارتفاع 915 متر از سطح دریا می باشد.
 
 تاریخچه شهرستان جغتای
 تاریخ جغتای نشان می دهد که این شهر بیش از 150سال سابقه مرکزیت و حاکم نشینی داشته و به عنوان مرکز حکومت و ولایات ثلاث(جغتای، بام و صفی آباد و میان آباد ) نقش عمده ای از نظر سیاسی و اجتماعی در منطقه داشته و همچنین نماینده ای در مجلس شورای ملی آن زمان داشته است.جغتای در سال 1316 دارای بخشداری بوده و قلمرو آن کل دشت جوین از ایستگاه بیهق در شرق تا حوالی روستاامیرآباد جاجرم در غرب و بام و صفی آباد و اسفراین در شمال بوده است. بنا به قول مستوفی در نزهه القلوب (740هجری قمری) نام قدیم جغتای که در 2کیلومتری جنوب شهر واقع است کارزی بوده است که در اثر کثر استعمال و تغییر و تحول واژگان به قارزی تبدیل شده است و اکنون نیز آثار آن وجود داردآثار تاریخی موجود در منطقه و شهر دلالت بر قدمت چند هزارساله جغتای دارد آنچه مسلم است محدوده سیاسی جغتای در گذشته بسیار وسیع تر از زمان حال بوده است زمانی از نظر تقسیمات سیاسسی جزو قلمرو نیشابور و زمانی در محدوده بجنورد و جزو نقاط آباد و مشهور آن محسوب می شده است بعد از اینکه سبزوار شهرت تجاری، ارتباطی پیدا می کندجغتای در محدوده سیاسی سبزوار قرار می گیرد.لازم به ذکر است طی 2مرحله در سال 1339 و 1348 شهرداری جغتای تصویب ولی به علت نامعلومی هربار از فعالیت بازمانده و تحقق نیافته است و سرانجام در سال 1363 به عنوان نقطه شهری شناخته شده و شهرداری از همان تاریخ فعالیت خودرا شروع نموده است.همین طور در مورد تاسیس فرمانداری جغتای (ارتقا بخش به شهرستان) و تصویب آن با مراجعه به جراید در سال 1336 و اعلام طرح جدید تقسیمات سیاسی کشور در آن سال کاملا مشخص می شودکه  در روزنامه کیهان سال شانزدهم شماره 4350 مورخه دوم دی ماه سال 1336جغتای جزو شهرستان های درجه سوم در ردیف شهرستان های جام، فردوس و گناباد مطرح ولی هیچگاه آرزوی مردم در شکل گیری در جغتای محقق نمی شود.
 
جمعیت
وضعیت جمعیت براساس آمار سال1385، 46هزارو 462نفر می باشد که جمعیت شهر جغتای 6هزار و 922نفر(3هزارو 3386نفرمردو 3هزارو 338نفرزن) و جمعیت روستایی این شهرستان 39هزارو 738نفر(19هزارو733نفر مرد و 20هزارو5نفرزن) می باشد
 
بیشترین آمار جمعیتی مربوط به دهستان پایین جوین با 12هزارو 451نفرجمعیت(6292نفرمردو 6159نفرزن)است و دهستان میان جوین با 11هزارو 509نفر جمعیت(5هزارو690نفر مردو 5هزارو 819نفر زن)، دهستان جغتای با 10هزار و 368نفرجمعیت(5هزارو 143نفر مردو 5هزارو 225نفر زن) و دهستان دستوران با 5هزار و 410نفر جمعیت(2هزارو608نفرمرد و 2هزارو 802نفر زن )در رده های بعدی قرار دارد.
 
 نامگذاری شهرستان و وجه تسمیه آن
در زمینه وجه تسمیه جغتای بسیاری از مورخان معتقدند که نام جغتای از پسر چنگیزخان مغول گرفته شده است. کلمه جغتای را که در تلفظ آن به فتح غ نه سکون آن مرکب از دو کلمه جغ به معنای آبنوس و اتای به معنی پرتاب کردن می دانند که کلماتی ترکی هستند نه مغولی و علت نامگذاری آن بوده است که اهالی جغتای که در قلعه ای مستحکم و مرتفع سنگر می گرفتهاند هنگام هجوم دشمن درختان آبنوس را به طرف لشکر مهاجم پرتاب می کرده اند که از درختان هنوز چندتایی در باغ های شهر موجود است لذا جغتای نام شهری است که با پرتاب چوب های آبنوس از آن محافظت می شده است.
 
 
وضعیت فرهنگی:
 
پیشینه تاریخی همگون، سابقه مبارزاتی در مقابل متجاوزان، آثار تاریخی موجو در منطقه و شهر دلالت بر قدمت چندهزار ساله جغتای دارد.محدوده سیاسی جغتای در گذشته بسیار وسیعتر از زمان حال بوده و جزو نقاط آباد محسوب می شده تاریخ نشان می دهد که این شهر بیش از 150سال سابقه مرکزیت و حاکم نشینی داشته و مرکز حکومت ولایت ثلاث بوده است.
 
 ­­_قومیت و زبان
اهالی شهرستان از اقوام آریایی پارتی نژاد آریایی می باشند که به هنگام مهاجرت آریایی ها به فلات ایران در جنوب و شرق سکنی می گزینند. به علت موقعیت خاص جغرافیایی نقطه سکونت گاهی قابل توجه، در گذشته مورد هجوم اقوام بیگانه (مغول) قرار گرفته منتهی با توجه به روحیه استکبار و استعمارستیزیمردم منطقه و عرق ملی آنان درمقاطع مختلف تاریخی در مقابل هجوم اقوام بیگانه مقاومت نموده منتهی به شبب استیلای ترکان مغول زبان اکثریت مردم منطقه تر کی (85درصد ترکی، 15درصد فارسی و کردی) می باشد و از لحاظ قومیتی از تجانس و هماهنگی کامل برخوردار است.
 
_دین و مذهب:
 دین کلیه اهالی این شهرستان اسلام و مذهب آنها شیعه اثنی عشری می باشد. مردم منطقه با گذشته روشن تاریخی دارای تعلقات مذهبی قوی نسبت به شرع مقدس اسلام هستندو در برگزلری مراسم مذهبی اهتمام بسیاری دارند. وجود و حفظ بقعه ها و مساجد قدیمی نشانگر توجه مردم منطقه به شعائر دینی است.
 
­_آثار تاریخی جغتای:
 
_مسجد جامع قارزی؛ واقع در جنوب شهر جغتای که توسط قاسم خان در دوره حکومتی علی میر ابوالقاسم میرمراد در زمان شاه صفی اول به سال 1045هجریقمری احداث گردیده است.
_معصوم زاده جغتای؛ واقع در جنوب شهر جغتای که منسوب به اولاد امام موسی ابن جعفر(ع) و به نام محمدعلوی مشهور است.
_بقعه سلطان سیدعبدالله ابن موسی الکاظم در روستای گفت.
_بقعه سلطان سیداحمدرضا علوی از اعقاب امام زین العابدین(ع) در روستای خداشاه
_بقعه سیدحسن غزنوی شاعر غزل سرای معروف قرن ششم هجری قمری در روستای آزادوار
_مزار آقا سیدحسین در روستای شفیع آباد
_مسجد تاریخی خسروشیر در روستای خسروشیر
_قلعه کهنه و حاکم نشین آزادوار در روستای آزادوار
_قلعه کهنه و قدیمی الله آباد
 
 _مشاهیر
  از جمله مشاهیر این شهرستان می توان از هلالی جغتایی، سهیلی جغتایی، آهی جغتایی، صبوحی جغتایی وفنایی جغتایی و... نام برد.
 
 
 
وضعیت اقتصادی شهرستان جغتای :

   _کشاورزی و دامداری

دشت جوین در ضلع شمالی منطقه توسط یک سلسه پستی و بلندی های پست از دره یام وجلگه خوشاب در شرق و اراضی شور و غیرحاصلخیز انتهای رودخانه جوین از کویر مرکزی جدا می شودکه به سبب حضور بین ارتفاعات جوین در شمال و جغتای در جنوب و حاصلخیزی خاک و مسطح بودن جلگه از موقعیت مناسب زراعی برخورداراست.دشت حاصلخیز جغتای با توجه به وجود رودخانه های دائم و سفره های آبی زیرزمینی موجباتی را فراهم نموده که بتواند جمعیت کثیری رابه خود مشغول نموده و با تولید محصولات کشاورزی و غذایی درجهت استقلال کشور گام بردارد. وجود بیش از از 324حلقه چاه عمیق و نیمه عمیق و 300رشته قنات و چشمه و 13رودخانه دایمی و یک سد عظیم همراه خاک حاصلخیز و زمین نسبتا هموار منطقه را به یک قطب مهم کشاورزی تبدیل نموده است.

اراضی زیرکشت انواع محصولات کشاورزی در جغتای بالغ بر 24850هکتار است که شامل گندم، جو، کلزا به عنوان محصولات پاییزه 14هزارو 600هکتار سطح زیرکشت را دربرمی گیرد و 9هزارو 500هکتار سطح زیر کشت محصولات بهاره شامل چغندرقند، ذرت، هندوانه و... می باشد و از این مقدار 22600هکتار اراضی آبی و 2250هکتار اراضی دیم می باشند.
همچنین وجود 3هزار هکتار باغ های فراوان با محصولات متنوع سردرختی که ناشی از وجود رودخانه ها و آب کافی در منطقه می باشد(که احداث کارخانه های وابسته از جمله کارخانه کمپوت و کنسانتره را توجیه می نموده است.)
 
جغتای همچنین دارای توانمندی ها و پتانسیل های بسیار بالایی در زمینه مختلف دام، طیور و آبزیان می باشد و با توجه به اقدامات انجام شده دامداری منطقه از یک وضعیت قابل قبولی برخورداراست که شامل 140هزار راس دام سبک، 15هزار راس دام سنگین، 293هزار 116قطعه طیور سنتی و 60هزار قطعه طیوز صنعتی می باشد. میزان تولیدات بخش دامی در منطقه شامل 70تن شیرمازاد برمصرف در روز، گوشت قرمزهزارو 100تن در سال و گوشت سفید 500تن در سال می باشد. همچنین توانمندی های موجود در بخش دام و طیور و آبزیان شامل احداث کارخانهی خوراک دام، کارخانه فرآورده های لبنی، سکوی جمع آوری شیر، مجتمع پرورش مرغ گوشتی و تخمی و.. می باشد.  
 
   _جنگل ها و مراتع و چراگاه ها
 در حوزه شهرستان جغتای مراتع قابل توجهی خصوصا در ارتفاعات جنوبی و دامنه های آن وجود دارد و مورد توجه عشایر کوچ رو سبزوار، اسفراین و بجنورد می باشدکه از جهت درجه جزو مراتع درجه 1و2 محسوب می شوند که در دو گروه اصلی گراسو درمنه دسته بندی شده و عبارتند از : آگر، پاپیروس، بروموس، پوآ، چوبک، بومادران و پیچک و غیره جمع تولید علوفه منطقه که به روش چرای دام مورد استفاده قرار می گیرد بیش از 18هکتار برآورد می گردد.
 
 صنعت
 وجود معدن با ظرفیت های بالا در منطقه حکم می کند که با سرمایه گذاری و بهره وری به موقع از نعمات الهی ضمن اینکه زمینه اشتغال بسیاری از جوانان عزیز منطقه را فراهم آورده و درجهت بالابردن توان اقتصادی و رسیدن به خوداتکایی کامل و عدم وابستگی به بیگانگا گام های مهمی برداشته شود، لذا با این انگیزه و طی چندسال گذشته چند کارخانه مهم احداث و یادر حال احداث می باشند.
_احداث کارخانه فروکروم با ظرفیت 30هزارتن و عامل اشتغال 350نفر به طورمستقیم.
_ احداث کارخانه سیمان با ظرفیت 4000تن که می تواند در آینده عامل اشتغال حدود 400نفر شود.
_کارخانه ماشین آلات کشاورزی با تولید سالانه 2000دستگاه
_کارخانه نایلون سازی(درحال تولید)
_ کارخانه ظروف یکبارمصرف(درحال تولید)
_کارخانه کلید و پریز برق(درحال تولید)
_کارخانه آرد(درحال تولید)
 
 
معدن
 
معادن موجود در سطح شهرستان جغتای به قرار زیر است:
 
_ معدن سنگ لاشه و مالون؛ از سنگ ها در ساختن پل های راه سازی و همچنین ساختمان سازی مورد استفاده قرار می گیرد و جمع کثیری در این معدن مشغول به کار می باشند و تولید سالانه حدود 500هزار تن می باشد.
 
_معدن کرومیت گفت: بزرگترین معدم کرومیت خراسان با 120نفر از ساکنین اشتغال ایجاد نموده و میانگین تولید سالانه 5000تن می باشد.
_معدن کرومیت زرقان
_معدن کرومیت منیدر، باعث اشتغال 30نفر از اهالی روستاها شده و تولید سالانه آن 1500تن می باشد
_معدن کرومیت در مجاورت روستای زمند
_معدن مس سیلیس و بنتونیت در مجاورت روستای زمند
  آب و هوا
 آب و هوای حاکم بر منطقه نیمه استیپی است با زمستان های سرد و تابستان های گرم، حداکثر و حداقل مطلق درجه حرارت هوا در ایستگاه هواشناسی جغتای به ترتیب 4/34و 7/16_ درجه سانتیگراد اندازه گیری شده است. میانگین دمای سالانه در ایستگاه مزبور 15/15 درجه سانتیگراد گزارش شده است.متوسط بارندگی سالانه در سطح دشت، در3ایستگاه جغتای 235میلی متر، در ایستگاه سلطان آباد 231میلی متر و در ایستگاه آزادوار 211میلی متر گزارش شده است.لذا متوسط بارندگی کل منطقه در نواحی پست را می توان 225میلیمتردر سال تخمین زد در حالی که در نواحی کوهستانی و ارتفاعات تا 300میلی متر بالغ می گردد.
 
 منابع آب
عبارت است از 287حلقه چاه عمیق . نیمه عمیق و 300رشته قنات و چشمه و 5رودخانه دایمی
 
      _آب های سطحی و رودخانه ها
وضعیت زمین منطقه و نحوه شیب به صورتی اس که رودخانهها از ارتفاعات جنوبی به سمت شمالی جریان داشته و بعد از آبیاری جلگه ها به رودخانه جوین منتهی می گردد.سیلاب ها و روان آب های خاص از ریزش باران ذوب برف ها به صورت موسمی باعث تغذیه سفره های زیر زمینی و سدهای موجود می گردد.درحوضه جغتای رودخانه های جوین، کمایستان، شهرستانک، شاطه و ارگ به صورت دائمی و از ارتفاعات منطقه سرچشمه می گیرد و مورد استفاده کشاورزی و بعضا شرب روستاها واقع می شود ضمن اینکه رودخانه کمایستان دارای سد می باشد.
 
_رودخانه جوین:
که بیش از 200کیلومتر طول آن است که از شرق به غرب نقش زهکش دشت را به عهده دارد و کلیه جریان های سطحی و زیرزمینی آن را جمع آوری و به طرف کویر سمنان هدایت می کند. آب رودخانه به علت بالابودن میزان املاح غبرقابل استفاده است.
     
    _رودخانه کمایستان:
 این رودخانه از ارتفاعات جنوبی دشت کوه سپیدار سرچشمه گرفته است سیلاب های آن به دشت جوین رسیده و سفره های آب تحت الارضی را تغذیه می کندوسعت حوضه آبریز آن 93کیلومترمربع تامحل ایستگاه حطیطه است متوسط حجم جریان آن در محل ایستگاه طی یک دوره آماری 12ساله 5/15میلیونمتر مکعب بوده و کیفیت آب آن جهت شرب و کشاورزی مناسب است.
      
   _رودخانه شهرستانک:
این رودخانه از ارتفاعات جغتای سرچشمه گرفته و پس از طی حدود 3کیلومتر در جهت شرقی_غربی مسیر خودر اتغییر داده و بین روستاهای کهنه و دستوران در جهت جنوب_شمالی امتداد می یابد.ازآب آن جهت آبیاری مزارع استفاده می شود. آب آن شیرین و به علت نفوذپذیری دشت هدر می رود و مقدار کمی به مزارع می رسد که با اقدامات آبخیزداری می توان استفاده بیشتری از آن نمود. 
 
  _رودخانه ارگ:
ازکوههای جغتای سرچشمه گرفته و به دشت جاری می گردد آب آن دائمی بوده ولی دبی آن ثابت نیست حوضه آبریز آن 27کیلومتر مربع و طول آن 14کیلومتراست.
 
علاوه بر رودخانه های یادشده مسیل های کاشک، رامشین، نودهان وتعداد دیگری مسیل وجود داردکه اکثرا از ارتفاعات جنوبی سرچشمه گرفته و وارد دشت شده و در مواقعسیلابی دشت را تغذیه می کنند.
  
راه ها
شهرستان از نظر شبکه های ارتباطی از موقعیت بسیارخوبی برخوردار است به طور یکه کلیه نقاط آن به راه های ارتباطی سراسری استان ختم می شود. راه درجه 2 آسفالته سبزوار، اسفراین، بجنورد از کنار منطقه عبور نموده و شاهرگ حیاتی ناحیه را تشکیل می دهد. راه دسترسی نیشابور ، اسفراین نیز شرق منطقه را به نیشابور ارتباط می دهد. راه دسترسی جغتای_ فرومد شهرستان های استان سمنان و مرکز کشور را برای دستیابی مردم منطقه نزدیک ساخته است.(در حال ساخت است).عبور راه آهن سراسری از مرکز مجموعه امر مسافرت و تجارت را برای مردم جغتای آسان نموده است.وجود راه دسترسی جغتای_سنخواست مراودات مردم منطقه را با استان های کشور تسهیل خواهد نمود. راه مشهد_ قوچان_ بام و سه راهی مشهد_اسفراین_حکم آباد دسترسی مردم را در جهت زیارت مرقد مبارک ثامن الائمه(ع) راحت تر می نماید. با توجه به نقشه طبیعی و تقسیماتی شهرستان ، وجود راه های بسیار در این منطقه اهمیت ارتباطات را بین آبادی های جلگه حاصلخیز جوین و کوهپایه های اطراف و دشت جغتای را روشن می سازد.در مجموع با بررسی های به عمل آمده حدود 150 کیلومتر راه آسفالته، نزدیک به 85کیلومتر راه شوسه و بیش از 180کیلومتر شوسه وشنی در سطح منطقه عهده دار برقراری ارتباطات بین نقاط مختلف می باشد.


منبع : روابط عمومی
تعداد بازدیدها : ۳۵۴۶


مطالب مرتبط با این موضوع :


کلیه حقوق این پورتال محفوظ و متعلق به استانداری خراسان رضوی می باشد.

نظرسنجی
مطالب سایت را چگونه ارزیابی می کنید؟
آماربازدیدکنندگان